Ogrody i zamek w Kromieryżu tworzą zespół dawnej biskupiej, a później arcybiskupiej rezydencji w mieście Kromieryż w Kraju zlińskim. Składa się z zamku i dwóch ogrodów, Květnej zahrady i Podzámeckiej zahrady. Według Národní památkový ústav dzisiejsza forma zamku jest wynikiem radykalnej przebudowy w drugiej połowie XVII wieku.[1]
Zamek
W połowie XIII wieku biskup Bruno ze Schauenburka podniósł Kromieryż do rangi miasta (1261) i kazał wybudować zamek. Zamek powstał dopiero za biskupa Stanisława I Thurzy (1496–1554). W czasie wojny trzydziestoletniej znacznie zniszczyły go wojska szwedzkie.[1]
Biskup Karol II z Liechtensteinu-Castelcorna kazał zniszczony zamek przebudować na barokową rezydencję we współpracy z architektami Filibertem Lucchesem i Giovannim Pietrem Tencallą. Przebudowa trwała w latach 1686–1698. Biskup naprawił też dużą część miasta, założył mennicę i wyposażył zamek w obszerną bibliotekę. Swojemu następcy zostawił diecezję bez długów i gospodarczo prosperującą.[1]
W roku 1673 powstał zbiór obrazów. Karol II z Liechtensteinu-Castelcorna powiększył grupę obrazów, które już były na zamku, zakupem znaczących dzieł, a zwłaszcza całych kolekcji. Według urzędu ochrony zabytków zamkowa galeria obrazów jest po Galerii Narodowej drugim pod względem znaczenia zbiorem obrazów w Czechach.[1]
W czerwcu 1748 roku zamek i biskupa Troyera odwiedziła cesarzowa Maria Teresa, której ulubionego spowiednika i powiernika biskup stanowił. Spędziła w Kromieryżu z mężem i dworem trzy dni i dokonała przeglądu wojsk rosyjskich, które przechodziły przez Morawę. W roku 1752 miasto dotknął ogromny pożar, który zniszczył całe drugie piętro i część pierwszego piętra zamku, pańskie stajnie, domy wikariuszy i kanoników oraz 86 domów mieszczańskich.[1]
Naprawa zamku trwała w latach 1752–1772 za biskupów Troyera, Egkha i Hamiltona. Rezydencja otrzymała wówczas nowy wystrój freskowy od brneńskiego malarza Josefa Sterna i austriackiego mistrza F. A. Maulbertscha. Powstała też Wielka Jadalnia, zwana Sněmovní sál, która dzięki pożarowi ma wysokość ponad dwóch pięter.[1] Biskup Maksymilian z Hamiltonu gościł na zamku cesarza Józefa II.[1]
W roku 1777 na prośbę Marii Teresy biskupstwo ołomunieckie zostało bullą papieża Piusa VI podniesione do arcybiskupstwa, a pierwszym arcybiskupem został hrabia Antoni Colloredo.[1] Jesienią 1848 roku z Wiednia, gdzie trwały rewolucje, przeniesiono do Kromieryża Ustawodawczy Sejm Państwa narodów austriackich. Początkowo rozważano Brno, lecz nie uznano go za wystarczająco bezpieczne.[1]
Květná zahrada
Pierwsza faza budowy Květnej zahrady trwała w latach 1665–1675. Powstała za murami ówczesnego miasta na nieurodzajnej i bagnistej ziemi i pierwotnie nazywała się Libosad. Jest to wczesnobarokowy ogród, w którym połączyły się wpływy włoskie i holenderskie. Zaprojektowali go włoscy architekci Filiberto Lucchese i Giovanni Pietro Tencalla.[1]
Podzámecká zahrada
Podzámecká zahrada została założona w roku 1509 i w ciągu kilku stuleci osiągnęła powierzchnię 53 hektarów. Z pierwotnego ogrodu warzywnego i sadowniczego, który miał także niewielki zwierzyniec i część ozdobną z elementami wodnymi, stał się w XVII wieku ogród barokowy według projektu Filiberta Lucchesego. W XIX wieku przekształcono go w park krajobrazowy i dziś rośnie w nim ponad 200 gatunków rzadkich drzew z Europy, Ameryki i Azji.[2]
Za biskupa Karola z Liechtensteinu-Castelcorna w drugiej połowie XVII wieku nastał słynny okres rozkwitu i rozbudowy ogrodu. Biskup obok innych budowli skupił się na wybudowaniu dwóch ogrodów ozdobnych, Libosadu i Podzámeckiej zahrady.[2] Po podniesieniu do arcybiskupstwa w roku 1777 powstała w latach 1790–1800 nowa forma ogrodu, w której połączył się formalny rokokowy parter z naturalnie komponowanym parkiem i mnóstwem osobliwych budowli w stylu greckim, chińskim, tureckim lub pacyficznym.[2]
Najbardziej radykalna przebudowa nastąpiła w pierwszej tercji XIX wieku za arcybiskupa Ferdynanda Marii Choteka. Z architektem Antonem Archem przygotował przekształcenie sentymentalnego ogrodu w romantyczny park według idei niemieckiego księcia Hermanna von Pücklera. Chotek nie doczekał ukończenia, a pracę kontynuował jego następca Maksymilian Józef Sommerau-Beckh. Ogród nosi więc cechy romantycznego stosunku do przyrody w koncepcji parku i w neoklasycystycznych budowlach Archego. W drugiej połowie XIX wieku doszły ostatnie drobniejsze zmiany, z których najbardziej udana jest przebudowa portyku zamkowego i nowe monumentalne schody, które służą jako drugie wejście do ogrodu.[2]