Mariańskie Łaźnie są miastem uzdrowiskowym w Kraj karlowarski, którego historyczne centrum jest od roku 2021 wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część dobra Wielkie uzdrowiska Europy.
Mariańskie Łaźnie są miastem uzdrowiskowym w Kraj karlowarski. Ich rezerwat zabytków jest częścią seryjnego międzynarodowego dobra kultury o nazwie Wielkie uzdrowiska Europy, wpisanego na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w lipcu 2021 roku [2]. Wraz z Mariańskimi Łaźniami tworzą to dobro w Czechach jeszcze Karlowe Wary i Franciszkowe Łaźnie, a ponadto Baden-Baden, Bad Ems i Bad Kissingen w Niemczech, belgijskie Spa, francuskie Vichy, włoskie Montecatini Terme, Baden koło Wiednia w Austrii i angielskie Bath [2].
Historia
Lecznicze właściwości źródeł w okolicy dzisiejszego miasta były znane już w średniowieczu. W roku 1528 z rozkazu króla Ferdynanda I badano je pod kątem zawartości soli [1]. W latach 1805–1807 klasztorny lekarz Josef Nehr zbudował przy źródle Křížový pramen pierwszy murowany dom dla gości uzdrowiska zwany „Zlatá koule”, na miejscu pierwotnej drewnianej chaty [1]. Samodzielna gmina Mariańskie Łaźnie powstała w roku 1812 z decyzji opata premonstratensów z Teplej, Karla Kašpara Reitenbergera, który przeforsował budowę uzdrowiska także wbrew sprzeciwowi braci klasztornych [1]. Dnia 6 listopada 1818 roku Mariańskie Łaźnie zostały dekretem rządu, wydanym przez naczelnego burgrabiego F. A. Libštejnskiego, ogłoszone „publicznym miejscem uzdrowiskowym” [1].
Przy finansowym wsparciu klasztoru w Teplej ogrodnik Václav Skalník, architekt Jiří Fischer i budowniczy Anton Thurner przekształcili tu od roku 1819 bagnistą dolinę w miasto-park z klasycystycznymi i empirowymi domami, altanami, pawilonami i kolumnadami [1]. Miasto wielokrotnie odwiedzał Johann Wolfgang Goethe, po raz pierwszy w roku 1820, a w roku 1823 przeżył tu romans z Ulriką von Levetzow [1]. Wśród innych gości byli książę Fryderyk Saski, hrabia Kašpar Šternberk, Jakob Berzelius, Václav Jan Tomášek i Maria Szymanowska [1]. Dnia 22 lutego 1836 roku Mariańskie Łaźnie odwiedził polski kompozytor Fryderyk Chopin, który przybył tu pospiesznie z Paryża do Marii Wodzińskiej [1]. Dnia 29 maja 1865 roku Mariańskie Łaźnie zostały dekretem cesarza Franciszka Józefa I podniesione do rangi miasta, a 1 czerwca 1866 roku przywilejem nadano im herb miejski [1]. Wśród innych gości miasta wymienia się Richarda Wagnera i Antona Brucknera [1].
Okres lat 1870–1914 jest w źródle określany jako „złoty wiek Mariańskich Łaźni”: w tym czasie powstawały przebudowy i nowe budynki uzdrowiskowe, hotele, kolumnady i kościoły według projektów architektów Friedricha Zicklera, Josefa Schaffera, Arnolda Heymanna i Josefa Forbericha, rozbudowywano parki i tworzono punkty widokowe [1]. W roku 1872 miasto uzyskało połączenie kolejowe z Chebem, Wiedniem i Pragą przez Pilzno, w roku 1898 także z Karlowymi Warami [1]. Angielski król Edward VII odwiedził Mariańskie Łaźnie po raz pierwszy w roku 1897, a następnie wrócił tu jeszcze osiem razy [1].
Wygląd i architektura
Według Národní památkový ústav dla zespołu europejskich miast uzdrowiskowych, do których należą Mariańskie Łaźnie, charakterystyczne jest połączenie zabiegów leczniczych we wnętrzach i na zewnątrz z ofertą zajęć w czasie wolnym, co znalazło odbicie w specyficznym kształcie miast i ich architektury [2]. Zespoły budynków uzdrowiskowych obejmują domy zdrojowe, pawilony źródlane, pijalnie i kolumnady, uzupełnione domami spotkań, kasynami, teatrami i innymi obiektami kulturalnymi [2]. Zabudowa jest włączona w utrzymywane otoczenie krajobrazowe z wypływami wód mineralnych, parkami, ogrodami, promenadami i obiektami sportowymi, które służyły aktywności ruchowej w ramach terapii leczniczej, odpoczynkowi i rozrywce [2].
Pozycja i ochrona
Rezerwat zabytków w Mariańskich Łaźniach został wspólnie z rezerwatami w Karlowych Warach i Franciszkowych Łaźniach oraz z ośmioma innymi europejskimi miastami uzdrowiskowymi wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w lipcu 2021 roku jako jedna pozycja o nazwie Wielkie uzdrowiska Europy [2]. Według Národní památkový ústav to zjawisko europejskiego uzdrowiskowictwa rozkwitało zwłaszcza od początku XVIII wieku do pierwszej tercji XX wieku, a miasta uzdrowiskowe były jedynymi miejscami, które kulturowo konkurowały z wielkimi metropoliami i przyczyniły się do demokratyzacji społeczeństwa europejskiego [2].
Upamiętnienia osobistości
Pobyt Fryderyka Chopina upamiętniają Mariańskie Łaźnie na ulicy Hlavní třída domem Chopin, pierwotnie zwanym „U bílé labutě”, z tablicą pamiątkową i stałą ekspozycją Pomnika Chopina [1]. Towarzystwo Chopinowskie organizuje w czasie sezonu uzdrowiskowego Festiwal Chopinowski, a od nazwiska kompozytora nazwano ulicę i podstawową szkołę artystyczną w mieście [1].