Franciszkowe Łaźnie to miasto uzdrowiskowe w Republice Czeskiej, którego historyczne centrum od lipca 2021 roku jest częścią seryjnego wpisu UNESCO „Wielkie uzdrowiska Europy”.
Franciszkowe Łaźnie to miasto uzdrowiskowe w Republice Czeskiej. Jego rezerwat zabytkowy jest wraz z rezerwatami w Karlowych Warach i Marianskich Łaźniach częścią międzynarodowego dobra seryjnego wpisanego na Listę światowego dziedzictwa UNESCO pod nazwą Wielkie uzdrowiska Europy [1].
Historia
Wygląd współczesnego miasta w znacznym stopniu ukształtował Gustav Wiedermann (* 24 VIII 1850 Franciszkowe Łaźnie, † 11 II 1914 tamże), syn budowniczego Karla Wiedermanna, którego firma wykonywała większość tutejszych nowych budynków od lat czterdziestych XIX wieku [2]. Gustav Wiedermann ukończył studia architektoniczne w Pradze, Grazu i Monachium, a od lat siedemdziesiątych XIX wieku pracował w biurze projektowym swojego ojca [2]. Zaprojektował między innymi salę konwersacyjną Domu Towarzyskiego (1877), budynek hotelu Imperial (1878) oraz zakład uzdrowiskowy otwarty w 1880 roku pod nazwą Łaźnie Cesarskie [2]. Uczestniczył także w budowie cerkwi prawosławnych we Franciszkowych Łaźniach (1889), Karlowych Warach (1898) i Marianskich Łaźniach (1901) [2].
Od 1881 roku Wiedermann działał w tutejszym towarzystwie upiększania miasta, któremu przewodniczył w latach 1889–1914, w 1882 roku został wybrany do rady miejskiej, a 7 listopada 1900 roku został burmistrzem miasta [2]. W latach 1902 i 1904 wynegocjował wykup wszystkich czterech zakładów uzdrowiskowych od prywatnych właścicieli i od miasta Cheb, dzięki czemu Franciszkowe Łaźnie stały się samodzielnym zarządcą całej gospodarki uzdrowiskowej [2]. Nastąpiła reorganizacja działalności, nowe ujęcie źródeł i promocja uzdrowiska, między innymi za pośrednictwem praskiego profesora uniwersyteckiego Rudolfa Jakscha von Wartenhorst, który w 1906 roku wygłosił tu na konferencji lekarskiej referat o tutejszych działaniach leczniczych [2]. Według źródła dzięki tym działaniom frekwencja w mieście podwoiła się w ciągu pięciu lat [2]. Wiedermann występował również przeciwko wydobyciu węgla w rejonie Chebu oraz przeciwko konkurencyjnemu wydobyciu borowiny w Soos przez saskie uzdrowisko Bad Elster [2]. Urząd burmistrza złożył w 1910 roku po sporze z miejscowymi lekarzami [2].
Symbol miasta – posąg Franciszka
Jednym z zachowanych symboli Franciszkowych Łaźni jest posąg małego chłopca, miejscowo nazywany Frantík [3]. Według przekazywanej legendy pomaga on w leczeniu niepłodności, konkretnie przekazuje się, że kobieta, która dotknie jego lewego palca u nogi, w ciągu roku zajdzie w ciążę, przy czym źródło podaje, że te lecznicze działania są medycznie przypisywane raczej tutejszej borowinie [3]. Posąg stał od początku przy rabatach w pobliżu Źródła Franciszka, które w gwarze nazywano Buberlquelle, a sam posąg do 1945 roku był miejscowo określany jako Brunnenbuberl [3]. Popularność posągu wśród odwiedzających wzrosła w latach pięćdziesiątych XX wieku, kiedy fotograf miejscowego przedsiębiorstwa używał go jako pomocy przy fotografowaniu kobiet [3]. Obecny, trzeci z kolei posąg wykonali w 1967 roku rzeźbiarze Oskar Kozák i Jiří Lendr [3]. Pierwotny posąg autorstwa Adolfa Mayerla jest dziś przechowywany w Muzeum Miejskim Franciszkowych Łaźni [3].
Pozycja w ramach UNESCO
Rezerwaty zabytkowe w Karlowych Warach, Marianskich Łaźniach i Franciszkowych Łaźniach zostały w lipcu 2021 roku wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO wraz z ośmioma innymi europejskimi miastami uzdrowiskowymi jako jedna pozycja o nazwie Wielkie uzdrowiska Europy [1]. Obok trzech czeskich miast to dobro seryjne obejmuje niemieckie miasta Baden-Baden, Bad Ems i Bad Kissingen, belgijskie Spa, francuskie Vichy, włoskie Montecatini Terme, austriackie Baden koło Wiednia i angielskie miasto Bath [1]. Według Národního památkového ústavu te miasta uzdrowiskowe powstały wokół naturalnych źródeł mineralnych i dokumentują zjawisko europejskiego lecznictwa uzdrowiskowego, które rozkwitało od początku XVIII wieku do pierwszej tercji XX wieku [1]. Cechą charakterystyczną jest według tego samego źródła połączenie zabiegów leczniczych we wnętrzach i na zewnątrz z ofertą zajęć w czasie wolnym, co znalazło odzwierciedlenie w kształcie budynków uzdrowiskowych – domów zdrojowych, pawilonów źródlanych, pijalni i kolumnad – oraz w sąsiadujących domach towarzyskich, kasynach i teatrach, osadzonych w zagospodarowanym krajobrazie z parkami, ogrodami, promenadami i obiektami sportowymi [1]. Národní památkový ústav dodaje, że miasta uzdrowiskowe były w Europie jedynymi miejscami, które kulturowo konkurowały z wielkimi metropoliami i stały się źródłem inspiracji intelektualnej, artystycznej, społecznej i politycznej, przyczyniając się w ten sposób do demokratyzacji społeczeństwa europejskiego [1].
Strony linkujące tutaj
- Koncerty Michala Davida w kampanii Sandry Tsoukernik
- Mariańskie Łaźnie
- Michal David
- Sandra Tsoukernik