Lázně Luhačovice to kompleks uzdrowiskowy w mieście Luhačovice, zbudowany na bazie miejscowych naturalnych źródeł wód mineralnych.
Lázně Luhačovice tworzą kompleks uzdrowiskowy w mieście Luhačovice, który powstał dzięki naturalnym źródłom wód mineralnych wypływającym w okolicy rzeki Horní Olšava. Według miasta Luhačovice źródła te są skutkiem mieszania się pozostałości trzeciorzędowego morza na głębokości ponad 400 metrów z wodami powierzchniowymi, przy czym dwutlenek węgla z dawnej działalności wulkanicznej wypycha je na powierzchnię [2].
Najstarsza historia i pierwsze wzmianki
Znaleziska archeologiczne w Oboře koło Luhačovic świadczą o słowiańskim osadnictwie w tej okolicy już w VII i VIII wieku [1]. Według miasta Luhačovice źródła, nazywane wówczas Slanica z powodu słonawego smaku i szczególnej barwy, odwiedzali już pradawni łowcy, chociaż sama osada leżała poza ówczesnymi szlakami handlowymi [2]. Pierwsza pisemna wzmianka o Luhačovicach pochodzi z roku 1412, natomiast najstarsza udokumentowana wzmianka odnosząca się do tego obszaru, dotycząca Prakšic i Biskupic, pochodzi z roku 1140 [1].
Ród Serényich i początki uzdrowiska
W 1590 roku Luhačovice należały do rodu Bartodějských z Bartoděj. Po Bitwie na Białej Górze dobra uległy konfiskacie i zdobył je Maxmilián z Lichtenštejna, który w 1629 roku sprzedał je Gabrielowi Serényimu. W rękach rodu Serényich dobra pozostały do 1945 roku [1]. Według miasta Luhačovice Serényiowie zdali sobie sprawę z możliwości wykorzystania wód mineralnych w działalności gospodarczej i w ten sposób zaczęła się historia tutejszego uzdrowiska [2].
Hrabia Ondřej Serényi kazał zagospodarować źródło zwane Bublavý od głośnego bulgotania wody, wydobywającej się u północnego podnóża Malá Kamenná. Pod koniec XVIII wieku źródło przemianowano na cześć Amanda Serényiho na Amandka [1]. Badaniem leczniczych właściwości wód zajmował się z inicjatywy hrabiego Ondřeje Serényiho brneński fizyk i lekarz Jan Hertod z Todtenfeldu, który wyniki opublikował w napisanej po łacinie książce Tartaro Mastix Moraviae [2]. Około 50 metrów od Amandki zagospodarowano później kolejne źródło, pierwotnie nazywane Hlavní, przemianowane około 1860 roku na cześć hrabiego Vincenta Serényiho na Vincentka [1][2].
Opinie ekspertów i rosnące zainteresowanie
W 1772 roku Luhačovice odwiedził wiedeński profesor Anton Haslinger, który w odróżnieniu od Záhorovic, gdzie przebywał na kuracji, znalazł tu więcej źródeł o doskonałym smaku. Próbki wody wysłał do analizy profesorowi chemii Bedřichowi Crantzowi do Wiednia, który stwierdził, że woda jest trzy razy mocniejsza niż ówczesna rozpowszechniona austriacka woda selterska [2]. Do zainteresowania uzdrowiskiem przyczyniły się także prace lekarza z Uherské Hradiště Aloisa Ferdinanda Kiesewettera oraz wiedeńskiego lekarza F. Spenkucha, który wykazał obecność rzadkich pierwiastków w wodzie luhačovickiej [2].
Rozwój zabudowy
W 1789 roku ówczesny właściciel dóbr kazał zbudować przy źródłach gospodę z pokojami dla gości, ponieważ dotąd brakowało zarówno noclegów, jak i zaplecza gastronomicznego dla kilkudniowych pobytów leczniczych [1]. Pod koniec XVIII wieku ruch budowlany nasilił się i powstały budynki Zámeček, Vincencův dům, Stolařský dům i Venkovský dům. W 1795 roku zbudowano kaplicę świętej Elżbiety z herbem rodu Serényich na fasadzie, której dzwon obwieszczał początek i koniec dnia leczniczego. Według miasta Luhačovice jest to najstarsza zachowana budowla centrum uzdrowiska [1]. W połowie XIX wieku uzdrowisko miało dziesięć nazwanych domów z 83 pokojami, dwa budynki kuchenne i dwa place, Hlavní i Josefské [1].
Rozbudowa bazy źródeł
W pierwszej połowie XIX wieku hrabia Jan Serényi kazał zagospodarować trzecie źródło wypływające około 200 metrów od Amandki, nazwane Nový pramen i później przemianowane na Janovka. W tym czasie znane było także czwarte źródło Aloiska. W latach 1856 i 1857 wykopano studnie źródeł Antonínka i U čítárny, a następnie źródła Jubilejní i Ústřední. Swobodnie wypływające źródło Ottovka ujęto w kamiennym sklepieniu w 1905 roku, pięć lat później ujęto źródło Elektra 1 [2]. Pod koniec 1929 roku wykonano odwiert, którym odwiercono źródło Gejzír, dziś zwane źródłem Dr. Šťastného, a w 1930 roku wykonano kolejny odwiert do źródła Elektra [2].