Klasztor w Břevnovie w Pradze-Břevnovie jest według stron zarządu klasztoru najstarszym klasztorem męskim w Czechach. Fundatorami byli w 993 roku praski biskup św. Wojciech i książę Bolesław II.[1] Barokowy zespół z XVIII wieku ma status narodowego zabytku kultury. Papież Jan Paweł II podniósł klasztor w 1993 roku do rangi arcyopactwa.[1]
Założenie
Św. Wojciech inspirował się klasztorami benedyktyńskimi, w których przebywał we Włoszech, i z dolnobawarskiego Niederalteich sprowadził do Czech pierwszą wspólnotę mnisią. Legenda umieszcza założenie przy źródle Brusnice. Św. Wojciech miał tam usunąć belkę, która uniemożliwiała zwierzętom picie, i od tego Břevnov dostał nazwę.[1] Klasztor stał się ośrodkiem życia duchowego, oświaty i gospodarki.[1]
Klasztor romański w XI wieku
Pierwsi mnisi zamieszkiwali prawdopodobnie proste drewniane budowle. Za opata Meginharda (1035/43–1089) zastąpiono je za poparciem księcia Brzetysława I kamiennymi. Od połowy XI wieku zespół tworzył trójnawowy romański kościół bazylikowy ze wschodnią kryptą i nad nią prezbiterium. Klauzura leżała na północ od kościoła, a na południe od niego stało prawdopodobnie mieszkanie opata i budynki gospodarcze.[2] Wschodnie zamknięcie kościoła z kryptą powstało najpóźniej do 1045 roku, kiedy mnisi pochowali w świątyni ciało swego brata z Niederalteich i późniejszego pustelnika św. Vintířa.[2]
Po wojnach husyckich i przy budowach barokowych z architektury romańskiej i gotyckiej zachowało się niewiele. Nowa zabudowa w XVIII wieku znacznie zmieniła teren, zwłaszcza przez wyrównanie placu budowy, a budowle barokowe przykryły resztki starszych obiektów. Średniowieczną postać klasztoru ustalają więc głównie badania archeologiczne, które prowadzono pod koniec lat pięćdziesiątych, w latach 1965–1974 i w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Śledziły one trasy ingerencji rekonstrukcyjnych, a wiedza o średniowiecznym klasztorze pozostaje przez to częściowa.[2] Vladimír Píša w latach 1964–1965 odnalazł fundamenty romańskiej i gotyckiej studni, groby pod zakrystią i mur romańskiej krypty. Krypta z małych kwadr opoki była trójnawową przestrzenią halową ze wschodnią apsydą i niskim sklepieniem krzyżowym na dwóch rzędach kolumn.[2]
Przebudowa barokowa
Najważniejszy opat baroku Otmar Zinke (1700–1738) rozpoczął w 1708 roku nową zabudowę całego klasztoru. Budową kierował początkowo Pavel Ignác Bayer, którego opat zwolnił. W 1709 roku zatrudnił Kryštofa Dientzenhofera, a od 1716 roku w budowie uczestniczył także syn Kryštofa, Kilián Ignác.[3] Wystrój świątyni i pomieszczeń wykonali czołowi artyści epoki, wśród malarzy Petr Brandl, Jan Petr Molitor, Jan Jakub Steven ze Steinfelsu i Kosmas Damian Asam, a wśród rzeźbiarzy Matěj Václav Jäckel, Karel Josef Hiernle i Richard Jiří Prachner.[3]
Zinke kupił Legnickie Pole na Dolnym Śląsku, gdzie kazał zbudować kolejną prepozyturę. Z powodu wojen o sukcesję austriacką leżało ono potem w Prusach. Do sieci podległych domów benedyktyńskich należała także parafia w Orłowej na Śląsku Cieszyńskim. Starania opata o wyjęcie czeskich benedyktynów spod władzy praskiego arcybiskupa zakończyły się po dziesiątkach lat sporu zwycięstwem arcybiskupa. Czas około połowy XVIII wieku strony arcyopactwa mimo to określają jako szczyt rozkwitu wspólnoty.[3]
Wojny i XIX wiek
Klasztor leżał przy głównej drodze dojazdowej do Pragi od zachodu, dlatego w każdej kampanii wojennej ponosił koszty zakwaterowania wojska, opieki nad rannymi i podatków wojennych. W latach 1741–1742 pustoszyli go Sasi i Francuzi, a w 1744 roku mieścił się w nim szpital wojska pruskiego. Ponownie był tu szpital pruski w 1757 roku, kiedy zniszczenia wymagały nowego poświęcenia kościoła klasztornego.[3] Odbudową kierowali opaci Benno II. Löbl (1738–1751) i Bedřich Grundtmann (1752–1772).[3] Podczas reform józefińskich, które ograniczały liczbę klasztorów, zniesieniu zapobiegł opat Štěpán Rautenstrauch (1773–1785).[3]