Bazylika w Velehradzie to dawny cysterski kościół klasztorny z XIII wieku, dziś bazylika pielgrzymkowa zarządzana przez miejscową parafię.
_1.jpg)
Bazilika Nanebevzetí Panny Marie a svatého Cyrila a Metoděje to dawny kościół klasztorny w Velehradzie w kraju zlińskim. Zarząd bazyliki sprawuje rzymskokatolicka parafia Velehrad, według której tekstu Velehrad jest jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych Republiki Czeskiej.[1]
Klasztor cystersów
W 1205 roku do doliny przybyli mnisi cysterscy. Klasztor, nazwany od pobliskiej wsi Veligrad, dzisiejszego Stare Miasto, nawiązywał do starszej tradycji sięgającej IX wieku, kiedy na Morawy przybyli Konstantyn i Metody. Fundatorami byli morawski margrabia Władysław Henryk i jego brat Przemysł Ottokar I. Według tekstu parafii mogli wybrać to miejsce dlatego, że tutaj według legendy książę Bořivoj przyjął chrzest z rąk świętego Metodego. Velehrad miał służyć jako miejsce pochówku morawskiej gałęzi Przemyślidów.[1]
Budowa kościoła konwentualnego rozpoczęła się około 1215 roku. Kościół poświęcono Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny, jak to było zwyczajem w kościołach cysterskich, a współpatronat świętych Cyryla i Metodego dodał w 1932 roku dekret papieża Piusa XI. Pierwotna budowla romańsko-gotycka miała postać trójnawowej bazyliki na planie krzyża łacińskiego, miała dziewięćdziesiąt dziewięć metrów długości, a od wschodu rozszerzała się w pięcionawowe kaplice chórowe z absydami. Początkowo służyła tylko mnichom, a mieszkańcy podklasztorza korzystali z kościółka Cyrilka przed bramą klasztoru.[1]
Przemiany budowli
W 1421 roku morawscy husyci spalili opactwo w Velehradzie, a klasztor przez następne sto pięćdziesiąt lat popadał w ruinę. Budowla zmieniała się wskutek napraw, między innymi powstała renesansowa wieża o wysokości stu metrów. Średniowieczną postać kościół utracił po wielkim pożarze w 1681 roku, po którym nastąpiła wczesnobarokowa przebudowa. Budowlę skrócono o fasadę z romańskim portalem, powstała nowa fasada z dwiema wieżami, z naw bocznych utworzono przepierzeniami czternaście kaplic, nad skrzyżowaniem naw sklepiono kopułę, a wysoką wieżę zastąpiła barokowa latarnia. Bazylika ma od tego czasu 86 metrów długości i zachowała proporcje oraz plan budowli romańsko-gotyckiej.[1]
Mniejszy pożar w 1719 roku dał impuls do napraw wnętrza, któremu według tekstu obecną postać nadali rzeźbiarz i sztukator B. Fontana oraz freskanci I. Egstein i I. Etgens. Po dziesięcioleciach napraw kościół został ponownie poświęcony w 1735 roku.[1]
Od kasaty klasztoru do miejsca pielgrzymkowego
Klasztor zlikwidowano w 1784 roku, a kościół zaczął pełnić funkcję parafialną. Mieszkańcy podklasztorza nie mieli środków na utrzymanie, więc budynek przez dziesięciolecia pustoszał. Odnowy doczekał się w związku z kultem cyrylometodiańskim, który osiągnął szczyt podczas jubileuszy w latach 1863 i 1885. Dla rozwoju Velehradu znaczenie miało także przybycie jezuitów w 1890 roku. Miejsce odwiedzały tysiące pielgrzymów i odbywały się tu kongresy unionistyczne, które parafia określa jako poprzedników dzisiejszych wysiłków ekumenicznych.[1]