Trutnov to miasto u podnóża Karkonoszy z historycznym centrum, które od 1990 roku jest miejską strefą zabytkową.
Trutnov to miasto, którego początki wiążą się z osadą Úpa i którego historyczne centrum leży u podnóża Karkonoszy. W XII wieku zboczami Karkonoszy biegł szlak zwany trutnovskim, łączący Pragę z Wrocławiem.[1]
Najdawniejsze dzieje i podania
Najstarsze podanie trutnovskie opowiada o zabiciu smoka, do którego według tradycji miało dojść w 1006 roku. Smok stał się główną postacią herbu miasta. W okresie odrodzenia narodowego podanie opowiedziano na nowo, a to opracowanie uwiecznił Mikoláš Aleš na VIII lunecie w Teatrze Narodowym w Pradze.[1]
Pierwsza pisemna wzmianka o Trutnovie, wówczas osadzie zwanej Úpa, pochodzi z XIII wieku z dokumentu Idíka z Úpy z rodu Švábeniców, który poświadcza darowiznę tutejszych dóbr na rzecz krzyżowców ze Zderazu. Rynek, dzisiejszy plac, powstał również w XIII wieku za rządów ostatnich Przemyślidów.[1][2]
XIV–XVI wiek
Pod koniec XIII wieku ród Švábeniców wygasł, a Dvorsko połączyło się z Trutnovskiem, w wyniku czego powstał lenny okręg nazwany od Trutnovska. Miasto stało się miastem królewskim. Na rok 1313 jest pisemnie poświadczony kościół św. Wacława w Horním Starém Městě, które jest dziś częścią Trutnova.[1]
Król Wacław IV podarował Trutnov swojej drugiej żonie Zofii Bawarskiej, dzięki czemu miasto zaliczyło się do królewskich miast wianych, w których według tekstu źródła z przerwami pozostało do dziś. Od 1421 roku Trutnov był w rękach husytów, po których stronie stał także w bitwie pod Lipanami w 1434 roku. Na Trutnovsku działał Johlín z Vodňan, krzyżowiec ze Zderazu i poprzednik Jana Husa.[1]
Na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych Simon Hüttel zapisał dzieje Trutnova od 1484 do 1601 roku w swojej kronice, w której uwiecznił także dawne podania, w tym to o zabiciu smoka. Z 1505 roku pochodzi pierwsza wzmianka o papierni w Trutnovie, jednej z najstarszych w Czechach. W 1517 roku w podziemiach zamku odkryto wytwórnię fałszywych monet.[1]
XVII–XVIII wiek
W Trutnovie urodził się w 1654 roku podróżnik, kartograf i misjonarz Samuel Fritz, autor pierwszej szczegółowej mapy Amazonki. Po przegranej bitwie na Białej Górze miastu skonfiskowano majątek, Trutnov został dwukrotnie zdobyty przez Szwedów, którzy zburzyli zamek, a zniszczenia dopełniło wojsko cesarskie. Miasto dotknęła także zaraza.[1]
Cesarz Józef II odwiedził Trutnov dwukrotnie, po raz pierwszy w 1766 roku na kilka godzin, po raz drugi w 1771 roku, gdy dowiadywał się o utrzymanie ludności i przyczyny niedostatku. Na Trutnovsko przybył jeszcze dwukrotnie w związku z tak zwaną wojną o ziemniaki w latach 1778–1779. W tym czasie w Trutnovie zbudowano pierwszą pocztę i doszło tu do krwawych starć między zbuntowanymi chłopami a wojskiem cesarskim.[1]
Centrum historyczne, miejska strefa zabytkowa
Historyczne centrum Trutnova od 1990 roku jest miejską strefą zabytkową. Tworzy nieregularny, widoczny do dziś owalny układ, który pierwotnie był otoczony murami miejskimi z trzema bramami: Górną, zwaną Pražską, Środkową, zwaną Horską, i Dolną, zwaną Slezską.[2]
Centrum strefy tworzą kościół Narodzenia Panny Marii, dawny zamek i Krakonošovo náměstí z budynkiem Starego Ratusza z XVI wieku, Krakonošovą kašną, kolumną z grupą rzeźbiarską Trójcy Świętej oraz około 150 domami mieszczańskimi ułożonymi w bloki. Plac do dziś zachowuje niemal kwadratowy kształt i układ sieci ulic z czasu swojego powstania. Podcienia otaczają wszystkie cztery strony placu oraz przyległe ulice.[2]
Zwiedzanie centrum historycznego można odbyć indywidualnie lub w formie spaceru z komentarzem zatytułowanego Od sochy k soše. Adres centrum strefy podawany jest jako Krakonošovo náměstí, Trutnov, ze współrzędnymi 50,5611078 N, 15,9132431 E.[2]
Inne zabytki
Na wzniesieniu wzgórza Šibeník stoi dwudziestometrowy Památník generála Gablenze w kształcie obelisku, upamiętniający bitwę pod Trutnovem z 27 czerwca 1866 roku.[2]
Od końca 2010 roku w mieście działa Společenské a kulturní centrum Trutnovska Uffo.[2]