Jozef (Josef) Gabčík był czechosłowackim żołnierzem, członkiem grupy desantowej Anthropoid, która brała udział w zamachu na Reinharda Heydricha w maju 1942 roku.
Josef (Jozef) Gabčík urodził się 8 kwietnia 1912 roku w Poluvsie koło Żyliny. Zmarł 18 czerwca 1942 roku w praskiej ulicy Resslova, w krypcie prawosławnej cerkwi świętych Cyryla i Metodego. Służył w czechosłowackich jednostkach we Francji i w Wielkiej Brytanii i wraz z innymi żołnierzami uczestniczył w operacji Anthropoid, której celem był zamach na zastępującego protektora Rzeszy Reinharda Heydricha.[1]
Pochodzenie i służba wojskowa
Według Vojenský historický ústav ojciec rodziny pracował za oceanem, w Stanach Zjednoczonych i Argentynie. Do szkoły powszechnej i miejskiej uczęszczał w Rájeckich Teplicach, potem wyjechał do Czech i w latach 1927–1932 wyuczył się tam na kowala i ślusarza.[2] Służbę wojskową rozpoczął 1 października 1932 roku w Koszycach w 14. pułku piechoty, a następnie ukończył szkołę podoficerską w Preszowie. W 1934 roku jako kapral został podoficerem nadterminowym. W 1937 roku zakończył służbę i pracował jako pracownik cywilny w fabryce wojskowej w Żylinie, a później w magazynie w Trenčinie.[2]
Instytut podaje również, że forma imienia jest sporna: słowacka postać Jozef jest w literaturze używana częściej, ale Gabčík na kilku dokumentach podpisał się jako Josef, a czeskie imię figuruje w dokumentach wojennych.[2]
Armia zagraniczna i szkolenie
6 czerwca 1939 roku wyjechał do Polski, gdzie w Krakowie wstąpił do czechosłowackiej grupy wojskowej i po raz pierwszy spotkał Jana Kubiša. We Francji podpisał zobowiązanie do Legii Cudzoziemskiej, a pod koniec września 1939 roku został w Agde przyjęty do czechosłowackiej armii za granicą. Po upadku Francji odpłynął do Wielkiej Brytanii, ukończył kurs sierżantów i został wybrany do zadań specjalnych w okupowanej ojczyźnie.[2]
Szkolenie odbywało się pod egidą brytyjskiej organizacji SOE. Gabčík uczestniczył w pierwszym kursie dywersyjnym w Szkocji i w kursie spadochronowym na lotnisku Ringway koło Manchesteru. Na jego prośbę do operacji Anthropoid włączono Jana Kubiša. Wspólnie przeszli następnie szkolenie ze strzelania, rzutu granatem i obchodzenia się z materiałami wybuchowymi.[2]
Operacja Anthropoid
Gabčíka i Kubiša zrzucono w nocy na 29 grudnia 1941 roku koło Nehvizd pod Pragą, czyli w innym miejscu, niż planowano. Po przeniesieniu się do Pilzna, a potem do Pragi zaczęli planować zamach. Według Pragi 2 zamachu dokonał 27 maja 1942 roku Kubiš, który rzucił w samochód protektora granat przeciwpancerny, ponieważ Gabčíkowi prawdopodobnie zaciął się pistolet maszynowy. Heydrich zmarł od odniesionych ran 4 czerwca 1942 roku.[1]
Po zamachu Gabčík ukrywał się w różnych miejscach, a w końcu w krypcie cerkwi świętych Cyryla i Metodego, gdzie zginął w walce z oddziałami okupacyjnymi wraz z innymi spadochroniarzami.[1]
Upamiętnienie
Stopień generała majora został mu nadany pośmiertnie w 2017 roku. W miejscu przy ulicach Resslova i Václavská, gdzie po walce złożono jego ciało, stoi kamień pamiątkowy, którego dokładne umiejscowienie ustaliła kwerenda historyka Pavla Kmocha. W krypcie cerkwi znajduje się popiersie z tablicą pamiątkową, a jego nazwisko widnieje także na tablicy nad okienkiem do krypty.[1]