Helfštýn, zwany też Helfštejnem, a po niemiecku Helfenstein, to rozległe ruiny zamku nad rzeką Bečvą, które panują nad doliną Bramy Morawskiej w Kraju ołomunieckim. Już historycy romantyzujący z końca XVIII wieku snuli o nim nieudokumentowane rozważania o pochodzeniu z dalekiej przeszłości. [1]
Powstanie zamku
Zamek powstał najprawdopodobniej w ostatniej ćwierci XIII wieku. Jego założycielem i pierwszym właścicielem był śląski szlachcic Friduš z Linavy. Według zapisu w morawskich księgach ziemskich z 1349 roku zawładnął on częścią majątku panów z Drahotuš, być może w czasie bezkrólewia po śmierci Przemysła Ottokara II w 1278 roku. Na najwyższej części grzbietu nad Bečvą, chronionej stromymi stokami, wzniósł mały zamek na owalnym planie. Zajmował powierzchnię około 50 metrów długości i 30 szerokości i chroniły go gruby mur obronny z potężną okrągłą wieżą od południa. Na północy stał prosty pałac z dwiema kondygnacjami nad piwnicami. Cały obszar otaczał szeroki parkan, a za nim wykopana fosa. Historycy sądzili o założycielu, że nadużywał strategicznego położenia zamku na ważnej drodze przez Bramę Morawską do rozbojów. [1]
Gotycka twierdza i kolejni właściciele
Prace budowlane rozpoczęły się już w pierwszej połowie XIV wieku. Główna przebudowa na gotycką twierdzę nastąpiła pod koniec XIV i na początku XV wieku, kiedy zamek stał się siedzibą Lacka z Kravař, a Kravařowie udoskonalili zwłaszcza jego umocnienia. Lacek zmarł w 1416 roku, a Helfštýn przypadł jego krewnemu Piotrowi z Kravař na Strážnicy. [1]
W 1467 roku Vok ze Sovince sprzedał zamek i dobra za 30 000 złotych węgierskich Albrechtowi, Zdeňkowi i Janowi Kostkom z Postupic oraz Jiříkowi z Landštejna. Wojny husyckie i czesko-węgierskie według historii zamku nie doprowadziły do upadku zamków obronnych, lecz wymusiły nowe spojrzenie na ich przeznaczenie. Pernštejnowie później z powodu upadku swojego majątku wyprzedawali dobra, a dobra helfštýnskie należały do pierwszych, na które przyszła kolej. W 1554 roku kupił je Půta z Ludanic, przedstawiciel rodziny szlacheckiej ze Słowacji, która w drugiej połowie XV wieku osiadła na Morawach. [1]
Renesans i XVII wiek
Hynek Bruntálský z Vrbna, zmarły w 1596 roku, i jego synowie przystąpili nie tylko do przebudowy zamku, lecz także do budowy nowego zamku w Lipníku. Na Helfštýnie przebudowali wewnętrzne jądro w renesansową rezydencję. W czasie powstania stanowego zamku prawdopodobnie pilnowała załoga wojskowa, a szlachta z okolicy składała tam kosztowności. Wydarzenia wojenne ominęły zamek. W 1621 roku pojawili się przed nim zbuntowani Wałasi pod wodzą Jana Adama z Víckova, a załoga cesarska wydała im zamek bez walki. Później należał do Dietrichsteinów. [1]
Ruiny i ich udostępnienie
Ruiny były w XIX wieku licznie odwiedzane. Pierwsza poważniejsza próba udostępnienia zamku miała miejsce krótko po połowie tego wieku, systematyczne prace zabezpieczające rozpoczęły się jednak dopiero w 1911 roku. [1]