CHKO Jeseníky to jeden z największych obszarów chronionego krajobrazu w Czechach, położony przy północno-wschodniej granicy kraju i obejmujący niemal całe pasmo Wysokiego Jesionika.
CHKO Jeseníky należy do największych tamtejszych obszarów chronionych. Leży przy północno-wschodniej granicy Czech, we wschodnich Sudetach, i obejmuje prawie całe pasmo Wysokiego Jesionika. Wysokość nad poziomem morza na tym terenie waha się od 314 do 1492 metrów.[1]
Powstanie i ochrona
Obszar został ogłoszony 19 czerwca 1969 roku na powierzchni 740 km2, aby zachować bogactwo przyrodnicze i krajobraz pasma.[1] Najcenniejsze i zarazem najatrakcyjniejsze turystycznie miejsca chronią narodowe rezerwaty przyrody Praděd, Rejvíz, Šerák-Keprník i Rašeliniště Skřítek. Dotąd ogłoszono 32 małopowierzchniowe obszary szczególnie chronione.[1]
Na tym terenie wyznaczono 14 obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty. Większość powierzchni zajmuje obszar ptasi Jeseníky, w którym chroni się derkacza i jarząbka. Obszar pokrywa się z Chronionym Obszarem Naturalnej Akumulacji Wód Jeseníky i leży w nim również kilka wiejskich stref zabytkowych.[1]
Czym obszar się wyróżnia
Najcenniejsze są powierzchnie wysokogórskich terenów bezleśnych i przylegające do nich świerkowe lasy pierwotne. Jeseníky należą do najbardziej zalesionych obszarów chronionego krajobrazu i zachowały się tu także resztki lasów bukowych. Do przedmiotów ochrony należą również torfowiska, potoki górskie, łąki, skały, rzadkie rośliny i zwierzęta, a także architektura i krajobraz ukształtowany przez człowieka.[1]
Geologia i rozwój krajobrazu
Obszar Jeseníków jest geologicznie skomplikowany i zróżnicowany. Dzieli się na kilka głównych jednostek o charakterze sklepień, których jądra tworzą skały starsze niż dewon, a główne grzbiety Wysokiego Jesionika budują sklepienie desenskie na wschodzie i keprnickie na zachodzie. Spośród skał przeważają gnejsy i łupki łyszczykowe.[2] Skały płaszczy sklepień powstały w większości w dewonie, kiedy teren był zalany morzem. Z jego osadów powstały później skały przeobrażone, na przykład fility, łupki i marmury. Działalność wulkaniczna w morzu dewońskim pozostawiła diabazy, spility i keratofiry, a z nią związane są także złoża rud żelaza, metali kolorowych i złota.[2] Morze wycofało się na wschód podczas fałdowania pod koniec paleozoiku, a z jego osadów powstały skały Niskiego Jesionika, określane jako kulm.[2]
W czwartorzędzie północny lądolód dotarł do podnóża Wysokiego Jesionika i Gór Złotych i przyniósł ze sobą żwiry, piaski i głazy narzutowe. Szczyty pokrywał lodowiec górski, którego pozostałością są kar i moreny w Velkiej kotlinie.[2] Skały takie jak Petrovy kameny, Vozka, Obří skály i szczyt Keprníku powstały wskutek wietrzenia mrozowego na przedpolu lodowca, i taki sam początek mają gołoborza, na przykład na Břidličnej lub Suchym vrchu.[2] Dzięki nieprzepuszczalnemu podłożu po epoce lodowcowej powstały torfowiska na Rejvízie oraz między Keprníkiem a Vozką. Do górskiego charakteru należą głęboko wcięte doliny z wodospadami Bílej Opavy i Vysokým vodopádem na Studenym potoku. Złoto w Jeseníkach wydobywa się według strony Zarządu CHKO już od 3 500 lat.[2]