Žítková leży w regionie Uherské Hradiště. Mieści się tam ekoskansen w zagrodzie Janúša (Janúšova usedlost), który prowadzi stowarzyszenie Janúšovja; jego przewodniczącym i założycielem ekoskansenu jest Marek Matějek.[1]
Ekoskansen powstawał przez mniej więcej ostatnie dziesięć lat dzięki stopniowej odbudowie tradycyjnych budowli. Zagroda Janúša to zespół zabudowań typu kopanicowego o korzeniach sięgających XVIII wieku. Należą do niego chroniony jako zabytek dom mieszkalny, obora, stodoła, piwnica oraz zrębowa suszarnia owoców. Stowarzyszenie odnowiło ją z użyciem oryginalnych materiałów i tradycyjnych metod.[1][2]
W dniu 11 października 2026 roku w zagrodzie Janúša otwarto centrum ekologiczne. Przedstawia ono wyniki czesko-słowackiego projektu „Krajobrazem drzew owocowych: Opowieści o tradycyjnych odmianach”, ukierunkowanego na ochronę bioróżnorodności, ratowanie starych odmian drzew owocowych i edukację. W ramach projektu zinwentaryzowano odmiany w regionie, a rzadkie z nich zaszczepiono w sadzie genowym liczącym pięćdziesiąt drzew. Sady powstały po obu stronach granicy, w Žítkovej i w słowackiej gminie Moravské Lieskové, powstała też ścieżka dydaktyczna o tradycyjnym sadownictwie i krajobrazie Moravských Kopanic. Odbudowę obiektu, inwentaryzację odmian i sady wsparła europejska dotacja w wysokości ponad 700 tysięcy euro, czyli około 17 milionów koron.[1][2]
Na terenie obiektu odbywają się zwiedzanie, wycieczki i programy dla szkół oraz publiczności, na przykład suszenie owoców lub gotowanie powideł śliwkowych. Planowane są kursy sadownictwa i rzemiosł oraz warsztaty.[1][2]
Chronologia
- — W zagrodzie Janúša w Žítkovej w regionie Uherské Hradiště 11 października 2026 roku otwarto centrum ekologiczne, przedstawiające wyniki czesko-słowackiego projektu ratowania starych odmian drzew owocowych. → Ekolist.cz iDNES.cz: Zlín
Źródła
- Ekolist.cz — 11 października 2026
- iDNES.cz: Zlín