Jan Amos Komeński (1592–1670) był morawskim pedagogiem, duchownym Jednoty Braci Czeskich i autorem pism encyklopedycznych i szkolnych, który większość życia spędził na wygnaniu.
_(1592-1670)._Tsjechisch_humanist_en_pedagoog._Als_voorganger_van_de_Moravische_of_Boheemse_Broedergemeente_verdreven_en_sedert_1656_gevestigd_te_Amsterdam_Rijksmuseum_SK-A-2161.jpeg)
Jan Amos Komeński przyszedł na świat 28 marca 1592 roku. Był najmłodszym z pięciorga dzieci Martina Komenskiego i jego żony Anny. Działał jako nauczyciel i duchowny Jednoty Braci Czeskich, a od roku 1628 do 1670 żył na wygnaniu.[1]
Dzieciństwo
Miejsce urodzenia nie jest jednoznacznie ustalone, brane są pod uwagę Uherský Brod oraz Nivnice. Rodzina pochodziła z Komni, od której wywodziła nazwisko. Rodzice zmarli w krótkim odstępie czasu w 1604 roku w miejscowości Uherský Brod, a dwunastoletnim sierotą zaopiekowała się ciotka, Zuzana Nohálová ze Strážnice. W 1605 roku uczęszczał do szkół braterskich w Strážnicach. Gdy wojska Stefana Bocskaia spaliły Strážnice, utracił drugi dom i część odziedziczonego majątku na przedmieściu miejscowości Uherský Brod, które również zostało zniszczone. Następnie przyjęli go pod opiekę opiekunowie Kozák i Urban Mravenec w Nivnicach.[1]
Studia
W 1608 roku został wysłany do szkoły braterskiej w Przerowie, którą wspierał Karol Starszy z Żerotína. Pod kierunkiem nauczyciela Tomáša Dubina zdobył tam przede wszystkim znajomość łaciny, a tym samym podstawy do studiów uniwersyteckich. W Przerowie po raz pierwszy zetknął się z nauką polskich socynian, którzy odrzucali Trójcę, i później prowadził z nimi najwięcej sporów religijnych. Dzięki dobrym wynikom zyskał przychylność biskupa Jana Láneckiego i Żerotína i został wysłany do niemieckich szkół reformowanych, najpierw do Herborn na akademię nasawską (1611–1613), potem na uniwersytet w Heidelbergu (1613–1614). Studia w Heidelbergu zakończył dysputą teologiczną. Z podróży wracał pieszo przez Norymbergę i Pragę na Morawy i niósł rękopis dzieła Kopernika O obrotach sfer niebieskich.[1]
Działalność na Morawach
Po powrocie został kierownikiem szkoły w Przerowie, w której wcześniej był uczniem. Skupił się na poprawie ówczesnego szkolnictwa i zbierał materiał do pierwszej czeskiej encyklopedii, Divadlo veškerenstva věcí. Na kapłana został wyświęcony na synodzie Jednoty Braci Czeskich w Žeravicach w roku 1616.[1] W latach 1618–1621 działał we Fulneku. Powstanie stanowe rozpoczęte defenestracją praską 23 maja 1618 roku otworzyło drogę do wojny trzydziestoletniej, która miała dla narodu czeskiego tragiczne skutki.[1]
Przegląd etapów życia
Muzeum Jana Amose Komenského w miejscowości Uherský Brod dzieli życie na następujące okresy: dzieciństwo i studia (1592–1614), Przerów (1614–1617), Fulnek (1618–1621), następnie ukrywanie się na Morawach (1621–1623) i pobyt we wschodnich Czechach, konkretnie w Brandýs nad Orlicí, Bílá Třemešná i Horní Branná (1623–1627). Wygnanie trwało w latach 1628–1670. Komeński przebywał w nim w Lesznie (1628–1641, 1648–1650 i 1654–1656), w Londynie (1641–1642), w Amsterdamie (1642 oraz 1656–1670), w Sztokholmie (1642), w Elblągu (1642–1648) i w Blatný Potok (1650–1654).[1]
Strony odsyłające tutaj
- Dokumentacja kompleksu górniczego Sauersack koło Rolavy
- Jehuda ben Becalel
- Uniwersytet Zachodnioczeski w Pilźnie